فرض کنید شرکتی برای حل مساله مهمی، بهترین متخصصانش را دور یک میز جمع کرده است؛ بودجه تحقیق‌وتوسعه دارد، آزمایشگاه و تجهیزات دارد و تیمش ماه‌هاست روی آن مساله کار می‌کند اما هنوز راه‌حل مناسبی پیدا نشده است. در چنین شرایطی این سؤال ساده مطرح می‌شود: اگر جواب این مساله اصلاً داخل شرکت نباشد چه؟ شاید استارتاپ کوچکی روی همان فناوری کار کرده باشد. شاید یک پژوهشگر دانشگاهی راه‌حل مناسبی پیدا کرده باشد. شاید حتی یکی از مشتریان شرکت ایده‌ای داشته باشد که هیچ‌کس در تیم داخلی به آن فکر نکرده است.
- تعریف نوآوری باز
- نوآوری باز چگونه کار می‌کند؟
- انواع نوآوری باز چیست؟
- ۱- نوآوری باز ورودی بیرونی (Inbound)
- ۲- نوآوری باز خروجی درونی (Outbound)
- ۳- نوآوری باز ترکیبی (Coupled)
- نوآوری باز چه تفاوتی با نوآوری بسته دارد؟
- نوآوری باز در سازمان چگونه اجرا می‌شود؟
- مزایای نوآوری باز برای کسب‌وکارها
- چالش‌ها و معایب نوآوری باز
- تفاوت نوآوری باز نوآوری مشارکتی
- نوآوری باز چه نقشی در توسعه محصول دارد؟
- نمونه‌های موفق نوآوری باز
- ۱- لگو (LEGO)؛ وقتی مشتریان بخشی از فرآیند نوآوری می‌شوند
- ۲- پی اند جی (P&G)؛ استفاده از نوآوری خارج از سازمان
- ۳- ناسا (NASA)؛ وقتی مساله را با جامعه به اشتراک می‌گذاریم
- جمع بندی
- سوالات متداول
اینجاست که سازمان می‌تواند برای گسترده کردن مرزهای نوآوری به بیرون نگاه کند. این رویکرد، همان چیزی است که با عنوان نوآوری باز (Open Innovation) شناخته می‌شود؛ رویکردی که به سازمان اجازه می‌دهد برای نوآوری، فقط به دانش و منابع داخلی متکی نباشد.
تعریف نوآوری باز
اگر بخواهیم خیلی ساده بگوییم، نوآوری باز یعنی سازمان برای پیدا کردن، توسعه و تجاری‌سازی ایده‌ها و فناوری‌های جدید، فقط به ظرفیت‌های داخل خودش اکتفا نکند. در این رویکرد، دانش و ایده می‌تواند از بیرون وارد سازمان شود؛ مثلاً از یک دانشگاه، استارتاپ، تأمین‌کننده، مشتری یا حتی یک متخصص مستقل. از طرف دیگر، ممکن است شرکتی دانش یا فناوری ارزشمندی در اختیار داشته باشد که خودش قصد استفاده یا تجاری‌سازی مستقیم آن را ندارد و بتواند از طریق یک شریک بیرونی آن را به بازار برساند.
هنری چسبرو، استاد دانشگاه برکلی که در سال ۲۰۰۳ این ایده را در کتابش مطرح کرد، مفهوم نوآوری باز را بر جریان‌های هدفمند دانش به داخل و خارج سازمان برای شتاب دادن به نوآوری و ایجاد مسیرهای جدید برای استفاده از نوآوری بنا می‌کند.
پس «باز» بودن در نوآوری فقط به این معنا نیست که یک شرکت از دیگران ایده بگیرد. دانش می‌تواند از بیرون به داخل سازمان بیاید یا از داخل سازمان به بیرون جریان پیدا کند. بنابراین، مدل نوآوری باز به معنای کنار گذاشتن تحقیق‌وتوسعه داخلی نیست؛ بلکه به معنای باز کردن مرزهای آن است. برای درک بهتر این مفهوم و تفاوتش با مدل‌های سنتی، پیشنهاد می‌کنیم مقاله نوآوری چیست را بخوانید.
نوآوری باز چگونه کار می‌کند؟
در مدل سنتی نوآوری، مسیر تقریباً یک‌طرفه است: ایده در داخل شکل می‌گیرد، تیم تحقیق‌وتوسعه روی آن کار می‌کند، محصول داخل سازمان توسعه پیدا می‌کند و در نهایت از طریق کانال‌های خود شرکت به بازار می‌رسد. اما در فرآیند نوآوری باز، این مرزها انعطاف‌پذیرتر هستند. دانش و فناوری می‌توانند از بیرون وارد سازمان شوند، در داخل توسعه پیدا کنند و حتی دوباره از مسیر دیگری به بیرون بروند.
برای مثال، یک شرکت ممکن است برای حل یک مشکل فنی، فناوری جدیدی را از دانشگاهی دریافت کرده و در محصول خود استفاده کند. در حالت دیگری، ممکن است فناوری‌ای را در داخل توسعه داده باشد که برای کسب‌وکار خودش کاربرد مستقیمی ندارد، اما شرکت دیگری بتواند از آن استفاده کند. گاهی هم ماجرا دوطرفه است: مثلا دو شرکت که هرکدام بخشی از دانش یا منابع موردنیاز را در اختیار دارند، با ترکیب آنها به راه‌حل جدیدی می‌رسند.
بنابراین، اگر بخواهیم نوآوری باز را به شکلی ساده تصور کنیم، مرزهای سازمان دیگر شبیه دیوار بسته نیست؛ بیشتر شبیه دروازه است که دانش می‌تواند از آن وارد یا خارج شود.
انواع نوآوری باز چیست؟
انواع مدل های نوآوری باز را می‌توان بر اساس جهت حرکت دانش و فناوری به سه مدل اصلی تقسیم کرد: ورودی بیرونی (Inbound)، خروجی درونی (Outbound) و ترکیبی (Coupled).
۱- نوآوری باز ورودی بیرونی (Inbound)
در این مدل، سازمان برای توسعه محصولات یا حل مسائل خود از دانش و فناوری خارج از سازمان استفاده می‌کند؛ مثلاً با یک دانشگاه، استارتاپ یا مرکز تحقیقاتی همکاری می‌کند و راه‌حل موجود را وارد فرآیند نوآوری خود می‌کند.
۲- نوآوری باز خروجی درونی (Outbound)
در اینجا جریان دانش برعکس است. سازمان فناوری یا ایده‌ای را در داخل توسعه داده، اما ممکن است خودش بهترین گزینه برای استفاده یا تجاری‌سازی آن نباشد. صدور مجوز (Licensing) یا همکاری با شرکت‌های دیگر می‌تواند راهی برای رساندن این فناوری به بازار باشد.
۳- نوآوری باز ترکیبی (Coupled)
در این مدل، سازمان و یک یا چند شریک بیرونی، دانش و منابع خود را با یکدیگر ترکیب می‌کنند تا به نوآوری جدیدی برسند.
به‌طور خلاصه، در نوآوری باز ورودی بیرونی دانش از بیرون وارد سازمان می‌شود؛ در نوآوری باز خروجی درونی دانش از سازمان به بیرون می‌رود و در نوآوری باز ترکیبی، سازمان و شریک بیرونی با همکاری یکدیگر به نوآوری جدیدی می‌رسند.
نوآوری باز چه تفاوتی با نوآوری بسته دارد؟
در نوآوری بسته (Closed Innovation)، فرض اصلی این است که ایده‌ها و دانش مورد نیاز برای نوآوری عمدتا در داخل سازمان قرار دارند. بنابراین، ایده‌پردازی، تحقیق‌وتوسعه و تجاری‌سازی بیشتر از مسیرهای داخلی انجام می‌شوند. اما نوآوری باز، منابع داخلی و بیرونی را در کنار هم قرار می‌دهد. برای درک بهتر تفاوت این دو به جدول زیر نگاه کنید:
| نوآوری باز | نوآوری بسته |
| استفاده از منابع داخلی و بیرونی | تکیه بیشتر بر منابع داخلی |
| مرزهای سازمان انعطاف‌پذیرتر است | مرزهای سازمان بسته‌تر است |
| دانش می‌تواند وارد یا خارج شود | دانش عمدتا در داخل سازمان جریان دارد |
| استفاده از مسیرهای بیرونی نیز ممکن است | تجاری‌سازی بیشتر از مسیرهای داخلی |
البته نوآوری باز به معنی کنار گذاشتن تحقیق‌وتوسعه داخلی نیست؛ سازمان همچنان به دانش و توانمندی‌های داخلی خود نیاز دارد.
نوآوری باز در سازمان چگونه اجرا می‌شود؟
مدیریت نوآوری باز برای اینکه نتیجه‌بخش باشد، به یک فرآیند و استراتژی مشخص نیاز دارد. سازمان ابتدا باید مساله یا فرصت را مشخص کند و ببیند برای حل آن چه دانش، فناوری یا منابعی را در اختیار ندارد. در مرحله بعد، منابع بیرونی مناسب مانند دانشگاه‌ها، استارتاپ‌ها، تأمین‌کنندگان، مشتریان یا متخصصان شناسایی و ارزیابی می‌شوند. پس از انتخاب شریک یا راه‌حل مناسب، نحوه همکاری و موضوعاتی مانند مالکیت فکری و نحوه استفاده از اطلاعات مشخص می‌شود. در نهایت، راه‌حل توسعه می‌یابد، اجرا می‌شود و نتیجه آن مورد ارزیابی قرار می‌گیرد.
بنابراین، استراتژی نوآوری باز یعنی سازمان بداند برای چه مساله‌ای، از چه منابعی و به چه شکلی باید از ظرفیت‌های بیرونی استفاده کند.
مزایای نوآوری باز برای کسب‌وکارها
نوآوری باز در کسب و کار می‌تواند سازمان را به منابعی فراتر از توانایی‌های داخلی خودش متصل کند. مهم‌ترین مزایای این رویکرد عبارتند از:
- دسترسی به دانش و تخصص بیشتر
- افزایش سرعت نوآوری
- کاهش هزینه و ریسک
- تنوع بیشتر ایده‌ها
- ایجاد مسیرهای جدید برای تجاری‌سازی
در نتیجه، اهمیت نوآوری باز فقط در «ایده‌های بیشتر» نیست؛ مساله اصلی، دسترسی سازمان به منابعی است که می‌توانند فرآیند نوآوری را سریع‌تر، کم‌هزینه‌تر یا اثربخش‌تر کنند.
چالش‌ها و معایب نوآوری باز
باز کردن مرزهای سازمان در کنار فرصت‌هایی که ایجاد می‌کند، چالش‌هایی هم دارد. مهم‌ترین آنها عبارتند از:
- مدیریت مالکیت فکری و حقوق استفاده
- خطر افشای اطلاعات محرمانه
- انتخاب شریک نامناسب
- دشواری هماهنگی میان سازمان‌ها
- مقاومت فرهنگی در برابر استفاده از ایده‌های بیرونی
- هزینه و پیچیدگی مدیریت همکاری‌ها
برای مثال، اگر شرکتی بدون توافق روشن درباره مالکیت فکری یا نحوه استفاده از اطلاعات با شریک بیرونی همکاری کند، ممکن است آن همکاری به جای رسیدن به نوآوری به یک چالش حقوقی و تجاری ختم شود. بنابراین، نوآوری باز به معنای باز گذاشتن همه درها نیست. سازمان باید بداند چه دانشی را، در چه مرحله‌ای و با چه شریکی به اشتراک بگذارد.
تفاوت نوآوری باز نوآوری مشارکتی
نوآوری باز و نوآوری مشارکتی هر دو بر استفاده از ظرفیت‌های بیرون از سازمان تأکید دارند اما دقیقا یک مفهوم واحد نیستند. در نوآوری مشارکتی، تمرکز اصلی بر همکاری دو یا چند طرف برای خلق یک محصول، خدمت یا راه‌حل جدید است. اما در نوآوری باز، موضوع گسترده‌تر است و می‌تواند شامل ورود دانش و فناوری از بیرون یا خروج نوآوری‌های داخلی از سازمان نیز باشد. بنابراین، هر نوآوری مشارکتی الزاما نوآوری باز نیست اما می‌تواند بخشی از یک استراتژی نوآوری باز باشد.
نوآوری باز چه نقشی در توسعه محصول دارد؟
نوآوری باز می‌تواند در مراحل مختلف توسعه محصول، از ایده‌پردازی تا عرضه، به سازمان کمک کند:
- ایده‌پردازی: دریافت ایده از مشتریان و کاربران
- توسعه فناوری: استفاده از دانش دانشگاه‌ها یا استارتاپ‌ها
- ساخت نمونه اولیه: همکاری با متخصصان یا شرکای بیرونی
- آزمایش محصول: دریافت بازخورد از کاربران
- تجاری‌سازی: همکاری با شرکای تولید، توزیع یا فروش
بنابراین، نقش نوآوری باز فقط پیدا کردن ایده برای یک محصول جدید نیست؛ می‌تواند در بخش‌های مختلف چرخه توسعه محصول، دسترسی سازمان به دانش، فناوری و منابع بیرونی را افزایش دهد.
پیشنهاد مطالعه : مقاله مفهوم نوآوری محصول چیست؟
نمونه‌های موفق نوآوری باز
در ادامه سه مورد از نمونه‌های نوآوری باز را با هم مرور می‌کنیم:
۱- لگو (LEGO)؛ وقتی مشتریان بخشی از فرآیند نوآوری می‌شوند
شرکت لگو پلتفرمی به نام LEGO Ideas راه‌اندازی کرده است که به کاربران اجازه می‌دهد ایده‌های خود را برای ساخت محصولات جدید ارائه کنند. اگر ایده‌ای بتواند حمایت ۱۰ هزار کاربر را به دست آورد، وارد فرآیند بررسی شرکت می‌شود و در صورت تأیید، امکان تبدیل شدن به یک محصول واقعی را پیدا می‌کند.
۲- پی اند جی (P&G)؛ استفاده از نوآوری خارج از سازمان
شرکت پی اند جی با برنامه تحت عنوان Connect + Develop به‌دنبال یافتن فناوری‌ها، ایده‌ها و راه‌حل‌های نوآورانه در خارج از سازمان است. این شرکت از همکاری با مخترعان، پژوهشگران و شرکت‌های مختلف برای توسعه محصولات و فناوری‌های جدید استفاده می‌کند.
۳- ناسا (NASA)؛ وقتی مساله را با جامعه به اشتراک می‌گذاریم
ناسا هم به عنوان مثال نوآوری باز، برای حل برخی مسائل خود از چالش‌ها، مسابقات، جمع‌سپاری یا همان کراود سورسینگ (Crowdsourcing) و دانش شهروندی (Citizen Science) استفاده می‌کند. در این مدل، به‌جای اینکه حل مساله فقط به تیم‌های داخلی محدود شود، مساله در اختیار جامعه گسترده‌تری قرار می‌گیرد تا افراد مختلف بتوانند برای آن راه‌حل ارائه کنند.
این نمونه‌ها نشان می‌دهد که نوآوری باز می‌تواند شکل‌های متفاوتی داشته باشد؛ از دریافت ایده از مشتریان تا استفاده از فناوری شرکت‌های بیرونی و سپردن حل مساله به جامعه‌ای بزرگ از افراد خارج از سازمان.
جمع بندی
نوآوری باز از یک ایده ساده شروع می‌شود: قرار نیست سازمان برای حل هر مساله‌ای همه پاسخ‌ها را خودش پیدا کند. گاهی راه‌حل در یک استارتاپ، دانشگاه، شرکت دیگر یا حتی میان کاربران و مشتریان وجود دارد. در عین حال، موفقیت در نوآوری باز فقط به پیدا کردن منابع بیرونی وابسته نیست؛ سازمان باید بتواند تشخیص دهد چه چیزی را از کجا وارد کند و چگونه دانش و فناوری خود را در مسیر مناسبی به بیرون برساند.
در نهایت، مساله این نیست که سازمان چقدر از مرزهایش فاصله بگیرد؛ مساله این است که بداند برای کدام مساله، کدام مرز را و تا کجا باز کند.
سوالات متداول
۱- نوآوری باز چگونه کار می‌کند؟
سازمان مساله یا فرصت نوآوری را مشخص می‌کند، شکاف‌های خود را می‌شناسد، منابع بیرونی مناسب را پیدا کرده و ارزیابی می‌کند و پس از تعیین نحوه همکاری، راه‌حل را توسعه و اجرا می‌کند.
۲- انواع نوآوری باز چیست؟
سه مدل اصلی آن عبارتند از ورودی بیرونی یا ورود دانش از بیرون، خروجی درونی یا انتقال نوآوری داخلی به بیرون و ترکیبی که در آن سازمان و شرکای بیرونی به‌صورت مشترک نوآوری می‌کنند.
۳- مهم‌ترین مزایای نوآوری باز چیست؟
دسترسی به دانش و تخصص بیشتر، افزایش سرعت نوآوری، کاهش هزینه و ریسک، تنوع بیشتر ایده‌ها و ایجاد مسیرهای جدید برای تجاری‌سازی.
۴- معایب و چالش‌های نوآوری باز چیست؟
مالکیت فکری، محرمانگی اطلاعات، انتخاب شریک مناسب، هماهنگی میان طرفین و مقاومت سازمانی از مهم‌ترین چالش‌های نوآوری باز هستند.
۵- آیا نوآوری باز همان نوآوری مشارکتی است؟
خیر. نوآوری مشارکتی بر همکاری چند طرف برای خلق یک نوآوری تمرکز دارد، اما نوآوری باز مفهوم گسترده‌تری است و ورود دانش از بیرون یا خروج نوآوری داخلی از سازمان را نیز شامل می‌شود.
